Kynsjúkdómar

(ráðleggingar leiðbeiningum sóttvarnarlæknis sjá heimasíðu ÞÍH undir leiðbeiningar)

Klamydía (Chlamydia trachomatis)

Einkenni

Er oft einkennalaus.

Einkenni hjá körlum

• Sviði eða erting í þvagrás
• Reðurhúfubólga(balanitis)
• Lyppubólga (epididymitis)
• Þrálát þvagrásarbólga

Einkenni hjá konum

• Útferð og/eða blæðingartruflanir
• Eggjastokkabólga
• Sviði eða erting í þvagrás

Allir

• Slímhimnubólga í öðru auga
• Liðbólga, sjaldgæft

Greining

Konur: Strok frá skeið (leggöngum) sem konan tekur sjálf eða heilbrigðisstarfsmaður. Rannsóknir hafa sýnt að strok frá leggöngum er jafn áreiðanlegt til greiningar og strok frá leghálsi.

Karlar: 10-50 ml af þvagi úr fyrsta hluta þvagbununnar >1 klst. frá síðustu þvaglátum.

Taka skal sýni frá hálsi og endaþarmi hjá báðum kynjum ef einkenni eða kynhegðun gefa tilefni til.

Leitað er samhliða að erfðaefni lekanda þegar óskað er eftir erfðaefnisprófi fyrir klamydíu.

Meðferð

Doxycyclin 100mg PO ein tafla tvisvar á dag í viku (frábending við þungun og hjá börnum undir 12 ára).

Hafa skal í huga að Doxycycline getur valdið ljósnæmi í húð og hefur milliverkanir við önnur lyf m.a. Isotretinoin.

Ef frábending við kjörmeðferð: Azithromycin 1g PO í einum skammti.

Lekandi (Neisseria gonorrhoeae)

Einkenni

Hjá körlum er algengasta einkennið bráð þvagrásarbólga með graftarkenndri útferð úr þvagrás (>80%) og sviði eða óþægindi við þvaglát (>50%). Einkenni koma oftast fram 2-8 dögum eftir smit.

Einkennalaus sýking í þvagfærum karla er sjaldgæf (<10%).

Konur eru oft einkennalausar eða með væg einkenni. Einkenni sýkingar í þvagog kynfærum kvenna eru oftast vegna leghálsbólgu sem getur valdið breyttri eða aukinni útferð (≤50%), kviðverkjum um neðanverðan kvið (<25%) og milliblæðingum eða vegna þvagrásarbólgu sem getur valdið sviða eða óþægindum við þvaglát (10-15%).

Lekandi getur valdið tárubólgu (conjunctivitis) og sýkingu í endaþarmi og hálsi. Sýking í endaþarmi og hálsi er oftast einkennalaus.

Greining

Megingreiningaraðferð N. gonorrhoeae á Íslandi er erfðaefnispróf sem byggist á kjarnsýrumögnun (nucleic acid amplification test, NAAT) og hefur aðferðin gott næmi.

Konur: Strok frá skeið (leggöngum) sem konan framkvæmir sjálf eða heilbrigðisstarfsmaður.

Einnig má taka sýni frá leghálsi en leggangastrok er jafngilt leghálsstroki.

Karlar: Þvagsýni, þ.e. 10-50 ml af þvagi úr fyrstu bunu (ekki er mælt með meira magni því það þynnir sýnið og getur dregið úr næmi prófsins). Taka skal sýni frá hálsi og endaþarmi hjá báðum kynjum ef saga gefur tilefni til. Leitað er samhliða að erfðaefni klamydíu þegar óskað er eftir erfðaefnisprófi fyrir lekanda.

Ræktun er ekki jafn næm aðferð og kjarnsýrumögnunarpróf til að greina N. gonorrhoeae en ræktun er samt nauðsynleg til að greina næmi bakteríunnar fyrir sýklalyfjum en sýklalyfjaónæmi lekandabakteríunnar er vaxandi vandamál víða um heim. Við jákvæða lekandaerfðaefnisrannsókn skal því taka strok frá viðkomandi svæði til ræktunar áður en meðferð er hafin.

Ef niðurstaða ræktunar sýnir fram á fjölónæma lekandabakteríu er mjög mikilvægt að hafa samband við ráðgefandi smitsjúkdómalækni á LSH.

Öllum einstaklingum sem greinast með lekanda skal vísað á göngudeild húðog kynsjúkdóma LSH eða haft samráð við ráðgefandi lækna þar.