Meðferð og skammtarSTRAMA 2026 · bls. 11

Einkennalaus sýklamiga og efri þvagfærasýking

Efri þvagfærasýking

Alltaf sýklalyf. Þvagræktun og CRP.
Lágur þröskuldur fyrir meðferð í æð. Náin eftirfylgd við meðferð utan spítala.

Fullorðnir

Trimethoprim/sulfamethoxazol

10–14 dagar

160/800 mg tvisvar á dag

Ciprofloxacin

Konur 7 dagar · karlar 10–14 dagar

500 mg tvisvar á dag

Penicillínofnæmi / aðrir kostir

Sérstök ofnæmisleið er ekki tilgreind. Lyfjaval þarf að taka mið af ræktun, næmi, ofnæmi og klínísku ástandi.

Greining og mat

Hiti, verkur yfir nýrnasvæði eða almenn veikindi geta bent til efri sýkingar. Þvagræktun og CRP skulu ávallt gerð.

Eftirfylgd

Náið eftirlit utan spítala og endurmat með tilliti til ræktunar og svörunar. Metið þörf á meðferð í æð.

STRAMA 2026 · bls. 11 · Sjá frumheimild ↗

Staðfestið ofnæmi, frábendingar, hámarksskammt og lyfjaform. Engin sjúklingagögn vistuð.

Heimild

Vélunninn texti; dálkar og töflur geta raðast öðruvísi en í PDF. Frumskjalið ræður við vafa.

Einkennalaus sýklamiga

Síða 11

Skilgreining

Marktækur vöxtur af sömu bakteríu í tveimur þvagræktunum (konur) eða einni ræktun (karlar).

Almennt

Einkennalaus sýklamiga er yfirleitt hættulaust ástand sem ekki ætti að meðhöndla með sýkla lyfjum nema hjá barnshafandi konum. Sýklalyfjameðferð dregur ekki úr tilhneigingu á einkennalausri sýklamigu, en eykur frekar hættu á þvagfærasýkingu með einkennum. Endurteknar meðferðir með sýklalyfjum auka hættu á þróun ónæmra stofna.

Afar algengt er að bakteríur séu í þvagi hjá öldruðum.

Finnast hjá 25-30% eldri kvenna á hjúkrunarheimilum.

Sjúklingar með langtíma inniliggjandi þvaglegg eru alltaf með bakteríur í þvaginu. Sóttvarnarvinnubrögð heilbrigðisstarfsmanna draga úr líkum á smiti.

Greina ber á milli einkennavaldandi þvagfærasýkinga og bakteríur í þvagi án einkenna hjá öldruðum.

Einkenni svo sem þreyta, rugl, órói og lystarleysi hjá öldruðum eru ekki séreinkenni þvagfærasýkinga og ættu því ekki að leiða til þess að þvagsýni sé tekið nema eftir klínískt mat þar sem aðrar ástæður fyrir einkennunum hafa verið vegnar og metnar.

Illa lyktandi þvag eða gröftur í þvagi eru ekki ábending fyrir sýklalyfjameðferð.

Nýtilkomin staðbundin einkenni sviði, endurtekin þörf á þvaglátum, þvagleki ættu að leiða til að tekið sé sýni og að möguleg þvagfærasýking sé meðhöndluð.

Séu taldar líkur á þvagfærasýkingu sjái heimilislæknir um meðferðina á stofu (dagvinnutíma).

Þunguðum konum með einkennalausa sýklamigu ætti alltaf að gefa sýklalyf vegna aukinnar hættu á nýrnabólgu.

Efri þvagfærasýking

Getur verið alvarleg sýking og ætti alltaf að meðhöndla með sýklalyfjum að undangenginni þvagræktun og a.m.k. mælingu á CRP.

Við væg einkenni eða vafatilfelli er valkostur að hefja meðferð utan sjúkrahúss með þéttu eftirliti vegna hættu á alvarlegri þróun sýkingar. Vegna óhagstæðs næmis algengra þvagfærabaktería á Íslandi þarf að hafa lágan þröskuld fyrir sýklalyfjagjöf í æð

Lyfjameðferð

Trimetoprim/sulfamethoxazole 160/800mg x 2 á dag í 10-14 daga.

Eða Ciprofloxacin 500 mg x 2 á dag (í 7 daga fyrir konur en 10-14 daga fyrir karla).

Frekari upplýsingar

Þvagfærasýkingar hjá eldra fólki utan sjúkrahúsa leiðbeiningar